معرفی رشته ها
زیست شناسی سلولی و مولکولی گرايش علوم سلولي و مولكولي
مهمترين مولكولهايي كه در حيات سلول مؤثر هستند،
RNA,DNA
و پروتئينها ميباشند.
DNA
مركز ذخيره اطلاعات و صدور فرمانهاي سلول،
RNA
وظيفه انتقال اين فرمانها و پروتئين مسؤوليت اجراي اين فرمانها را بر
عهده دارند. در زيستشناسي سلولي و مولكولي چگونگي اين فعاليتها بررسي
ميشود.امروزه زيست شناسي در كشورهاي پيشرفته بيش از 80 تا 90 درصد سمت و
سوي علوم سلولي و مولكولي دارد. چرا كه رشته علوم سلوليو مولكولي نيروي
انساني لازم را براي تحقيق در رشتههاي پزشكي، بيوشيمي، ژنتيك،
بيوتكنولوژي، مهندسي ژنتيك، اصلاح نباتات، شيلات و دام تربيت ميكند.
موقعيت شغلي در ايران :
اگر فردي به علوم پايه علاقه دارد ، مطمئناً رشته علوم سلولي و مولكولي
رشتهاي با ارزش و خوب است. تعدادي از مراكز تحقيقاتي مانند انستيتوپاستور،
مركز تحقيقات ژنتيك، مركز تحقيقات بيوشيمي و بيوفيزيك، مراكز تحقيقاتي
دانشگاهي، مراکز تحقیقاتی جهاد کشاورزی و .... ميتوانند پذيراي فارغالتحصيلان
علوم سلولي و مولكولي باشند. علاوه بر مراكز تحقيقاتي موجود، فارغالتحصيل
اين رشته ميتواند با ايجاد شركت خصوصي سازنده مواد اوليه آزمايشگاههاي
علوم سلولي و مولكولي يا آزمايشگاهي كه تستهاي آن در سطح مولکولي است،
هم به جامعه علمي خدمت كند و هم وضعيت مالي نسبتاً خوبي داشته باشد
البته در حال حاضر در ايران چنين فعاليتهايي در سطح محدودي انجام ميگيرد.
زیست شناسی سلولی و مولکولی گرایش بیوشیمی
اگرچه بيوشيمي شاخه اي از زيست شناسي است، اما شاخه اي
از شيمي آلي نيز به شمار مي رود. بيوشيمي علم مربوط به تركيب اجزا و ساختار مواد
موجود در سيستم هاي زنده و واكنش
هاي شيميايي انجام شده در اين سيستم هاست. اساس شیمیایی بسیاری از واکنش ها در
موجودات زنده شناخته شده است. کشف ساختمان دورشته ای دزواکسی ریبونوکلئیک اسید(DNA)،
جزئیات سنتز پروتئین از ژنها، مشخص شدن ساختمان سه بعدی و مکانیسم فعالیت بسیاری از
مولکول های پروتئینی، روشن شدن چرخه های مرکزی متابولیسم وابسته به هم و مکانیسم
های تبدیل انرژی و گسترش تکنولوژی نوترکیبی
DNA
(Recombinant
DNA)
از دستاوردهای برجسته بیوشیمی هستند. امروزه مشخص شده که الگو و اساس مولکولی باعث
تنوع موجودات زنده شده است.
تاثیر بیوشیمی در کلینیک
مکانیسم های مولکولی بسیاری از بیماریها، از قبیل بیماری کم خونی و اختلالات ارثی
متابولیسم، مشخص شده است. اندازه گیری فعالیت آنزیم ها در تشخیص کلینیکی ضروری می
باشد. برای مثال، سطح بعضی از آنزیم ها در سرم نشانگر این است که آیا بیمار اخیرا
سکته قلبی کرده است یا نه؟ بررسی
DNA
در تشخیص ناهنجاریهای ژنتیکی، بیماریهای عفونی و سرطانها نقش مهمی ایفا می کند. سوش
های باکتریایی حاوی
DNA
نوترکیب که توسط مهندسی ژنتیک ایجاد شده است، امکان تولید پروتئین
هایی مانند انسولین و هورمون رشد را فراهم کرده است. به علاوه بیوشیمی اساس علایم
داروهای جدید خواهد بود. در کشاورزی نیز از تکنولوژی
DNA
نوترکیب برای تغییرات ژنتیکی روی ارگانیزم ها استفاده می شود.
موقعيت شغلي در ايران :
فارق التحصیلان گرایش بیوشیمی نیز مانند فارق التحصیلان گرایش علوم سلولي و
مولكولي می توانند در مراكز تحقيقاتي مانند انستيتوپاستور، مركز تحقيقات
بيوشيمي و بيوفيزيك، مراكز تحقيقاتي دانشگاهي، مراکز تحقیقاتی جهاد کشاورزی و
... اقدام به فعالیت نمایند، یا با ايجاد شركت خصوصي سازنده مواد اوليه
آزمايشگاههاي بیوشیمی - بیوفیزیک، به جامعه علمي خدمت نمایند.
گفتنی است که موسسه آموزش عالی نور دانش از اولین دانشگاههای کشور است که گرایش
بیوشیمی را در مقطع کارشناسی ارائه می نماید.
زیست شناسی سلولی و مولکولی گرايش ميكروبيولوژي
ميكروارگانيسمها موجودات ريز ذرهبيني
مانند، باكتريها، ويروسها، قارچهاي ميكروسكوپي و پرتوزوئرها هستند كه با
چشم غير مسلح ديده نميشوند. علم ميكروبيولوژي كه گرايشي از زيستشناسي
است به بررسي و مطالعه این ميگروارگانيسمها ميپردازد. در اين علم ارتباط
ميكروارگانيسمها با خودشان و همچنين با موجودات عاليتر مانند انسان، حيوانات
و
گياهان بررسي ميشود. علم ميكروبيولوژي گرايشهاي مختلفي دارد كه عبارتند
از: ميكروبيولوژي پزشكي، ميكروبيولوژي غذايي و ميكروبيولوژي صنعتي.
كاربرد
اين گرايش آنقدر گسترده است كه قابل ذكر نيست. محقق اين گرايش از يك سو
ميتواند به بررسي كاربرد سلاحهاي ميكروبي و راههاي پيشگيري از اين
سلاحها بپردازد و از سوي ديگر ميتواند در كارخانههاي عطرسازي مشغول باشد.
ميكروبيولوژي پايه و اساس بسياري از علوم از قبيل:
بيوشيمي،
بيوتكنولوژي، ژنتيك و پزشكي است. يكي از كاربردهاي گرايش ميكروبيولوژي در
آزمايشگاههاي تشخيص طبي است. ميكروبيولوژي در تشخيص بيماري نيز اهميت
بسيار زيادي دارد. در مواد غذايي و توليد مواد غذايي مختلف نيز اثر
ميكروارگانيسمها بسيار قابل توجه است. همچنين گرايش ميكروبيولوژي در
كشاورزي به طور بسيار وسيعي در تشخيص آفات گياهي، مبارزه با آفات گياهي و
ايجاد مقاومت گياهي مورد استفاده قرار ميگيرد. در صنايع و معادن نيز براي
استخراج فلزات سنگين و در تصفيه نفت در گوگردزدايي از نفت مورد استفاده
قرار ميگيرد. در محافظت از محيط زيست، تصفيه فاضلابها و مبارزه بيولوژيكي
با عفونتها و آلودگيهاي فاضلابي مورد استفاده قرار ميگيرد و آب سالم و در
حقيقت بدون آلودگي تحويل ميدهد. حتي در صنعت نساجي نيز اين علم به ياري
بشر آمده است و به تازگي در صنعت نساجي از ميكروارگانيسمها براي تثبيت
نشاسته و آهار دادن پارچه استفاده ميشود.
موقعيت شغلي در ايران
:
كارشناسان ميكروبيولوژي در پژوهشگاه نفت براي تحقيق بر روي ميكروبهاي
نفتخوار يا گوگردزدايي، در بخش صنايع غذايي در كارخانههاي كنسروسازي و
كمپوت سازي و در صنايع بهداشتي مشغول به كار هستند. تهيه لوازم آزمايشگاهي
مورد نياز در اين گرايش يكي از شغلهايي است كه بعضي جذب آن ميشوند.
مؤسسه استاندارد يا آزمايشگاههاي كارخانجات تهيه مواد بهداشتي و غذايي براي
تشخيص كيفيت و سلامت اين مواد از نظر عدم آلودگي ميكروبي، مراكز تهيه مواد
دارويي مانند تهيه آنتي بيوتيكها و بالاخره كارخانجات تهيه اسيدها مانند
اسيد بوتريك و اسيد استيك و حلالها مانند الكل و استون و مراكز تهيه واكسن
مانند مؤسسه رازي و انستيتوپاستور ايران نيز ميتوانند مراكز جذب
فارغالتحصيلان اين گرايش باشند.
سر فصل دوره
زیست شناسی سلولی ومولکولی گرایش ژنتیک
به
طور کلی دانش ژنتیک درباره انتقال صفات وراثتی از والدین به اولاد بحث
میکند که البته این والدین میتوانند انسان، درخت یا باکتری باشند. در
واقع ژنتیک تلاش میکند تا بگوید که چه مکانیزمهای مولکولی، عامل انتقال
صفات از نسلی به نسل دیگر هستند. همچنین میخواهد بداند که چرا گاهی اوقات
در بین والدین و فرزندان در برخی صفات تفاوتهای بسیار معنی داری وجود
دارد؟ در کل دانشجویان این گرایش مباحث مهمی مثل ژنتیک سرطان، روشهای
تشخیص بیماریهای ژنتیکی قبل و بعد از تولد، شناخت ناقلین بیماریها، اصول
مشاوره ژنتیکی، نقش ژنتیک در بروز رفتارهای فردی و اجتماعی، شناخت
جمعیتهای مختلف ژنتیکی و نژادهای انسانی، ژن درمانی، پزشکی قانونی،
تکنیکهای رایج در ژنتیک، روشهای اصلاح نژاد و ژنتیک مولکولی را مطالعه
میکنند.
موقعیت شغلی در ایران
علم ژنتیک در ایران هنوز در ابتدای راه است و باید تلاش
بسیار
کرد و کاستیها را جبران نمود و موانع را از میان برداشت تا بتوان شاهد
رشد
روزافزون این علم در ایران بود. البته این به آن معنی نیست که در
کشور
ما تحقیقات ژنتیکی انجام نمیگیرد و فارغالتحصیلان این رشته جذب هیچ
مرکزی
نمیشوند، بلکه سازمانهای مختلفی هستند که به فعالیتهای تحقیقاتی
ژنتیکی میپردازند که از جمله میتوان به مراکز مختلف وزارت جهاد کشاورزی،
مراکز
پژوهشی وزارت علوم، انستیتو پاستور، مرکز ملی تحقیقات مهندسی ژنتیک و
تکنولوژی زیستی اشاره کرد.
مهندسی کشاورزی – گیاه پزشکی(کارشناسی ناپیوسته)
رشته گیاه پزشکی از آن رشته های نوپا ، کاربردی جذاب است که علاقمندان خود را جذب
کرده است
.
عنوان گیاه پزشکی در علوم کشاورزی ایران از سال 1342 به جای «دفع آفات و
حفاظت گیاهان» مطرح شده است. به طور کلی، در این رشته تشخیص و شناسایی آفات و عوامل
بیماری گیاهان زراعی ، باغی، زینتی، جنگلی، مرتعی و فرآورده های گیاهی و
همچنین شناخت علایم و چگونگی اثر آفات و عوامل بیماریهای انگلی و غیرانگلی بر
گیاهان و آشنایی کامل با اصول و روشهای مبارزه، مورد بحث قرار می گیرد.
تعریف و هدف
در دوره کارشناسی مهندسی کشاورزی، عنوان گیاه پزشکی به رشته ای اطلاق می شود که در آن علوم و فن آوری در زمینه های شناخت آفات و عوامل بیماری زای گیاهی و اصول و روشهای مبارزه با این عوامل مورد بررسی قرار می گیرد.
هدف از ایجاد این رشته، تربیت کارشناسانی است که علاوه بر داشتن معلومات علمی و فنی کشاورزی عمومی، در زمینه گیاه پزشکی ، علوم مربوط به شناخت آفات و عوامل بیماری زای گیاهی را در حد کارشناسی به صورت نظری و عملی بیاموزند و با فنون و روشهای مختلف حفظ محصولات کشاورزی، همچنین مبارزه با آفات و بیماریهای گیاهی نیز به صورت علمی و کاربردی آشنایی کافی پیدا کنند تا بتوانند به عنوان مدرس در هنرستانهای کشاورزی، کارشناس اجرایی تحقیقات در مراکز پژوهشی کشاورزی و مدیر و مجری امور حفاظت گیاهان در موسسه های دولتی و خصوصی بخش کشاورزی خدمات شایسته ای را ارائه دهند. بر اساس آیین نامه آموزشی دوره کارشناسی، طول دوره کارشناسی گیاه پزشکی چهار سال است و دانشجویان به طور متوسط این دوره را در همین مدت طی می کنند. حداکثر طول زمان تحصیل مجاز در این دوره 6 سال و هر سال تحصیلی شامل دو نیم سال است. هر نیم سال تحصیلی شامل 17 هفته کامل آموزشی است. نظام آموزشی این دوره به صورت واحدی است و برای هر واحد درس نظری در هر نیمسال 17 ساعت آموزش کلاسی منظور می شود.
اهمیت و جایگاه در جامعه
با توجه به اهمیت محوری بخش کشاورزی در امر تغذیه و اقتصاد کشور و از آن جا که رسیدن به خودکفایی و استقلال اقتصادی در این عرصه، تضمین کننده استقلال سیاسی ما نیز خواهد بود. هر گونه تلاش برای افزایش تولیدات کشاورزی، بسیار ارزشمند و حیاتی است. یکی از راههای افزایش محصول، جلوگیری از زیانهای آفات و بیماریهای مختلف گیاهان و فرآورده های گیاهی است که هر سال، ضرر و زیان قابل توجهی را بر کشور تحمیل می کند. با توجه به دانش و فن آوری روز، لازم است روشهای علمی جدید، جایگزین شیوه های سنتی مبارزه با آفات و بیماریهای گیاهی شود، تا با افزایش سطح تولیدات از ورود محصولات کشاورزی خارجی بی نیاز شویم.
صنعت و بازارکار
تواناییهای لازم برای داوطلبان این رشته و ادامه تحصیل در آن برای ادامه تحصیل در رشته گیاه پزشکی- با توجه به ماهیت درسهایی که در این دوره تدریس می گردد- داوطلب باید علاقه مند به علوم زیست شناسی بویژه علوم مربوط به گیاه شناسی و کشاورزی باشد و با توجه به این که اغلب درسها دارای کار عملی در آزمایشگاه و یا در مزرعه است بنابراین داوطلب باید به کار در آزمایشگاه و مزرعه علاقه داشته باشد، همچنین در زمینه درسهایی مثل زیست شناسی و شیمی از دانش و اطلاعات لازم برخوردار باشد؛ بعلاوه توان جسمی برای کار در مزرعه و آزمایشگاه را داشته باشد.
تواناییهای فارغ التحصیلان
فارغ التحصیلان این دوره می توانند به عنوان کارشناس اجرایی یا تحقیقاتی در موسسه های مختلف دولتی و خصوصی بخش کشاورزی ایفای وظیفه کنند، همچنین با توجه به دوره های کارشناسی ارشد حشره شناسی و بیماریهای گیاهی و همچنین دوره دکترای گیاه پزشکی، می توانند در صورت داشتن شرایط لازم تا کسب آخرین مدارج تحصیلی در داخل کشور ادامه تحصیل دهند تا بتوانند مسوولیتهای بالاتر و مهمتر علمی، پژوهشی و اجرایی را بر عهده گیرند؛ همچنین پس از اتمام دوره دکترای تخصصی امکان همکاری در دانشگاهها و سایر مراکز علمی و پژوهشی به عنوان عضو هیأت علمی برایشان فراهم می گردد.
شیمی گرایش شیمی آزمایشگاهی
شيمي علم اتمها، پيوندها و مولكولهاست. دانشي كه ميتواند خواص ماده، چگونگي
تغييرات و شيوه توليد آنها را از هسته اتم گرفته تا كهكشانها بررسي كند و رشته
شيمي، رشتهاي است كه به پرورش متخصصاني ميپردازد كه با مطالعه و تحقيق و آزمايش
به ابداع و نوآوري پرداخته و يا فرآوردههاي شيميايي را كنترل ميكنند.
فارغالتحصيلان اين رشته توانايي تغيير و تبديل بر روي مواد خام را دارند و به ياري
همين توانايي، تعداد زيادي از فارغالتحصيلان اين رشته كارگاهها يا كارخانههاي
شيميايي كوچك يا بزرگ داير كرده و در كار خود نيز موفق بودهاند.
شیمی تلفیقی از مهارت های ذهنی و استدلالی است و اگر کسی بخواهد در این
رشته موفق گردد بايد در هر دو زمينه توانمند باشد و حتي ميتوان گفت كه قدرت
استدلال بيش از قدرت حافظه در اين رشته اهميت دارد چون حافظه فقط ميتواند به كار
سرعت بدهد اما حلال مشكلات نيست. فارغالتحصيلان اين دوره ميتوانند مسؤوليت
زمينههاي مختلف از جمله موارد زير را عهدهدار باشند:
1- طرح، نظارت و اجراي طرحهاي تحقيقاتي كوچك و بزرگ شيميايي
در دانشگاهها، كارخانجات و مراكز تحقيقاتي ، به منظور ارتقاي كمي و كيفي
محصولات مورد نياز جامعه .
2- مسووليت و ارائه خدمات در آزمايشگاههاي كنترل كيفي، پيگيري و ارائه معيارهاي
استاندارد به منظور افزايش كميت و كيفيت محصولات توليدي و همچنين مواد مصرفي
كارخانهها و صنايع از جمله در كارخانه های پتروشيمي ، پلاستيك ، لاستيك ، رنگ و
رزين ، الياف ، صنايع غذايي ، صنايع دارويي، بهداشتي و شويندهها .
3
- كمك به توسعه صنايع دستي كه در سطح
گستردهاي در جامعه پراكنده هستند؛ از جمله ساخت رنگهاي بهتر و متنوعتر، بخصوص
استفاده از رنگهاي طبيعي موجود در صنعت فرش.
4- استفاده از گياهان دارويي فراواني كه در مملكت موجودند، به منظور استخراج و
شناسايي موارد كاربرد اين گياهان به كمك متخصصان داروساز.
5- آمادگي براي ادامه تحصيلات در مقاطع بالاتر براي تامين كادر علمي دانشگاهها و
ساير مراكز علمي.